“लाभले आम्हांस भाग्य बोलतो मराठी,
जाहलो खरेच धन्य ऐकतो मराठी…”
दरवर्षी २७ फेब्रुवारी हा दिवस संपूर्ण महाराष्ट्रात आणि जगभरातील मराठी भाषिकांमध्ये अत्यंत अभिमानाने साजरा केला जातो. हा दिवस म्हणजे मराठी भाषा गौरव दिन.
हा दिवस थोर कवी, साहित्यिक आणि ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते कुसुमाग्रज (वि. वा. शिरवाडकर) यांच्या जयंतीनिमित्त साजरा केला जातो. मराठी भाषेच्या समृद्ध परंपरेचा, साहित्यिक वैभवाचा आणि सांस्कृतिक ओळखीचा गौरव करण्यासाठी हा दिवस विशेष महत्त्वाचा आहे.
मराठी भाषा ही इंडो-आर्यन भाषासमूहातील एक महत्त्वाची भाषा आहे. तिची मुळे प्राकृत आणि अपभ्रंश भाषांमध्ये सापडतात. सुमारे हजार वर्षांपूर्वीपासून मराठीचे लेखी स्वरूप आढळते. यादव काळातील शिलालेख, संत साहित्य आणि प्रशासनातील वापर यामुळे मराठीचा विकास झाला.
१३व्या शतकात संत ज्ञानेश्वरांनी ‘ज्ञानेश्वरी’ सारखा ग्रंथ लिहून मराठीला आध्यात्मिक उंची दिली. त्यानंतर नामदेव, एकनाथ, तुकाराम, रामदास यांसारख्या संतांनी अभंग, ओव्या आणि भारुडांमधून लोकभाषेला समृद्ध केले. मराठी ही फक्त राजकीय किंवा शैक्षणिक भाषा नाही, तर ती लोकांच्या भावनांची, भक्तीची आणि संस्कृतीची भाषा आहे.
मराठी साहित्याचा प्रवास अत्यंत समृद्ध आहे. संतकाळ, पंडितकाळ, शाहिरी परंपरा, नाट्यसृष्टी, कादंबरी, कविता, ललित लेखन प्रत्येक क्षेत्रात मराठीने स्वतःची ओळख निर्माण केली आहे.
संत तुकारामांच्या अभंगांपासून ते आधुनिक कवितांपर्यंत मराठीने काळानुसार स्वतःला बदलले, परंतु आपली मुळे कधीच सोडली नाहीत. लोकमान्य टिळक, गोपाळ गणेश आगरकर, प्रबोधनकार ठाकरे, पु. ल. देशपांडे, वि. स. खांडेकर, शांता शेळके यांसारख्या साहित्यिकांनी मराठीचा ठेवा अधिक समृद्ध केला.
मराठी रंगभूमी ही भारतातील सर्वात जुनी आणि प्रभावी रंगभूमींपैकी एक आहे. बालगंधर्वांपासून ते आधुनिक प्रयोगशील नाटकांपर्यंत मराठी नाट्यसृष्टीने समाजमन घडवले. मराठी चित्रपटसृष्टीनेही सामाजिक, ऐतिहासिक आणि वास्तववादी विषय हाताळून वेगळी छाप पाडली आहे.
आजच्या डिजिटल युगात मराठी वेबसीरिज, ब्लॉग, यूट्यूब चॅनेल्स आणि सोशल मीडियावरही मराठीचा वापर वाढत आहे. भाषा जिवंत राहते ती तिच्या वापरामुळे, आणि मराठी आजही तितक्याच जोमाने वापरली जात आहे.
आज जगभरात लाखो मराठी भाषिक आहेत. अमेरिका, युरोप, मध्यपूर्व, ऑस्ट्रेलिया अशा अनेक देशांत मराठी मंडळे कार्यरत आहेत. मराठी शाळा, सांस्कृतिक कार्यक्रम, साहित्य संमेलनांमधून मराठीची पताका उंचावत आहे.
मराठी ही भारतातील प्रमुख भाषांपैकी एक असून, भारतीय संविधानाच्या आठव्या अनुसूचीत तिचा समावेश आहे. महाराष्ट्र राज्याची अधिकृत भाषा म्हणून मराठीला विशेष स्थान आहे.
शिक्षणामध्ये मातृभाषेचे महत्त्व अनन्यसाधारण आहे. बालकाची विचारशक्ती, कल्पनाशक्ती आणि व्यक्तिमत्त्व विकास मातृभाषेतून अधिक प्रभावीपणे होतो. म्हणूनच मराठी माध्यमातील शिक्षणाला चालना देणे गरजेचे आहे.
आज इंग्रजीच्या प्रभावामुळे अनेक पालक मराठीपासून दूर जाताना दिसतात. परंतु इंग्रजी शिकताना मराठी विसरणे योग्य नाही. “इंग्रजी शिका, पण मराठी जपा” ही भूमिका आवश्यक आहे.
भाषा म्हणजे केवळ संवादाचे साधन नाही; ती ओळख आहे, संस्कार आहेत, परंपरा आहे. मराठी भाषा म्हणजे महाराष्ट्राची अस्मिता आहे.
🚩छत्रपती शिवाजी महाराजांनी स्वराज्य स्थापन करताना मराठीला प्रशासनात स्थान दिले. मराठी राजभाषा बनली.
आपण ‘जय महाराष्ट्र’ म्हणतो, तेव्हा त्यात मराठीचा अभिमान दडलेला असतो. भाषा जपली तर संस्कृती जपली जाते. संस्कृती जपली तर समाज बळकट होतो.
जागतिकीकरणाच्या युगात मराठीसमोर अनेक आव्हाने आहेत. इंग्रजीचे वाढते वर्चस्व, मराठी शाळांची घटती संख्या, घरात मराठीऐवजी इतर भाषांचा वापर या गोष्टी चिंताजनक आहेत.
परंतु ही स्थिती बदलणे आपल्या हातात आहे. आपण घरात, मित्रांमध्ये, कार्यालयात शक्य तितक्या मराठीत संवाद साधला पाहिजे. मराठी पुस्तके वाचली पाहिजेत. मुलांना मराठी कथा, कविता सांगितल्या पाहिजेत.
कुसुमाग्रजांनी आपल्या लेखनातून स्वातंत्र्य, मानवता आणि स्वाभिमान यांचा संदेश दिला. त्यांच्या कवितांमध्ये मराठीची ताकद, कोमलता आणि क्रांतीशीलता दिसून येते. त्यांनी दिलेला संदेश आजही तितकाच महत्त्वाचा आहे; भाषा जपा, संस्कृती जपा.
आज मराठी टायपिंग सोपे झाले आहे. मोबाईल अॅप्स, सोशल मीडिया, ब्लॉग्स यांच्या माध्यमातून मराठी सहज लिहिता येते. ई-पुस्तके, ऑडिओबुक्स, पॉडकास्ट यामुळे मराठी साहित्य नवीन पिढीपर्यंत पोहोचत आहे., पोहचवता येतं आहे.
आपण स्वतः मराठीत लेखन केले, पोस्ट लिहिल्या, व्हिडिओ तयार केले, तर मराठीचा प्रसार आपोआप वाढेल.
मराठी भाषा गौरव दिन हा केवळ औपचारिक सण नाही; तो आपल्या ओळखीचा उत्सव आहे. आपल्या आईसमान भाषेप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा दिवस आहे.
आजच्या दिवशी आपण सर्वांनी एक संकल्प करूया,
मी मराठीचा अभिमान बाळगेन.
मी शक्य तितका मराठीत संवाद साधेन.
मी मराठी साहित्य वाचेन आणि इतरांनाही वाचायला प्रेरित करेन.
माझ्या पुढील पिढीला मराठीची गोडी लावेन.
“लाभले आम्हांस भाग्य बोलतो मराठी…” ही ओळ केवळ कविता नाही; ती आपल्या मनातील भावना आहे.
मराठी भाषेला आपण माय मराठी म्हणतो ; म्हणजेच आपली माऊली. मग या मराठी भाषेला आई सारखे जपण्याची जबाबदारी सुद्धा आपलीच आहे. फक्त स्टेटस, रील, आणि व्हिडिओ पूरती मर्यादित न ठेवता आपणच आपल्या माय मराठी भाषेला सर्वांगात भिनवून, आपल्या चालण्यात, बोलण्यात आणि वागण्यातही स्थान देऊन आपल्या भाषेला आपण जपूया, आपणच वाढवूया. तरच आपली मराठी भाषा समृद्ध होईल. ही जबाबदारी प्रत्येक माणसाने घेतली पाहिजे आणि प्रत्येकाने निभावली पाहिजे.
🚩जय महाराष्ट्र
🚩🙏जय शिवराय 🙏🚩
चला, आज २७ फेब्रुवारीच्या या पवित्र दिवशी मराठी भाषेचा जयघोष करूया…
जय मराठी! जय महाराष्ट्र! 🚩
🚩🙏जय शिवराय 🙏🚩
✍️ विजय वैशाली दत्ताराम पराडकर – आण्णा
समन्वयक – पालघर जिल्हा
