दरवर्षी ८ मार्च हा दिवस संपूर्ण जगभर आंतरराष्ट्रीय महिला दिन म्हणून साजरा केला जातो. हा दिवस केवळ स्त्रियांचा गौरव करण्याचा नसून त्यांच्या संघर्षाची, कर्तृत्वाची आणि समाजातील योगदानाची जाणीव करून देणारा दिवस आहे. स्त्री ही केवळ कुटुंबाची नव्हे तर संपूर्ण समाजाची आणि राष्ट्राच्या प्रगतीची आधारस्तंभ आहे. त्यामुळे महिला दिन हा स्त्रीशक्तीचा सन्मान करण्याचा आणि स्त्रियांच्या हक्कांविषयी जागृती निर्माण करण्याचा दिवस आहे.
महिला दिन साजरा करण्याची सुरुवात २० व्या शतकाच्या सुरुवातीला झाली. औद्योगिक क्रांतीच्या काळात अनेक देशांमध्ये स्त्रियांना अत्यंत कठीण परिस्थितीत काम करावे लागत होते. त्यांना कमी वेतन, जास्त कामाचे तास आणि कोणतेही हक्क नव्हते. याविरोधात स्त्रियांनी आंदोलन सुरू केले.
१९०८ साली अमेरिकेतील न्यूयॉर्क शहरात हजारो महिला कामगारांनी मोर्चा काढून कामाच्या चांगल्या अटी, योग्य वेतन आणि मतदानाचा अधिकार यासाठी आवाज उठवला. त्यानंतर १९१० मध्ये कोपनहेगन येथे झालेल्या आंतरराष्ट्रीय परिषदेत ८ मार्च हा दिवस महिला दिन म्हणून साजरा करण्याचा प्रस्ताव मांडण्यात आला. पुढे हा दिवस संपूर्ण जगभर महिला दिन म्हणून स्वीकारला गेला.
भारतीय संस्कृतीत स्त्रीला अत्यंत उच्च स्थान दिले गेले आहे. आपल्या संस्कृतीत “यत्र नार्यस्तु पूज्यन्ते रमन्ते तत्र देवता” असे सांगितले आहे. म्हणजे ज्या ठिकाणी स्त्रीचा सन्मान केला जातो, त्या ठिकाणी देवतांचा वास असतो.
भारतात स्त्रीला आई, भगिनी, पत्नी आणि कन्या अशा अनेक रूपांत पाहिले जाते. आईच्या रूपात ती ममतेचा सागर असते, पत्नीच्या रूपात ती कुटुंबाची आधारवड असते आणि मुलीच्या रूपात ती घरातील आनंद असते. स्त्री ही कुटुंबाचे संस्कार जपणारी आणि समाजाला योग्य दिशा देणारी शक्ती आहे.
भारतीय इतिहासात अनेक महान स्त्रियांनी आपल्या धैर्याने आणि कर्तृत्वाने इतिहास घडवला आहे.
राजमाता जिजाऊ यांनी 🚩छत्रपती शिवाजी महाराजांना संस्कार देऊन स्वराज्याचा पाया घातला. त्यांनी शिवरायांना पराक्रम, न्याय आणि धर्मनिष्ठेचे धडे दिले.
राणी लक्ष्मीबाई यांनी स्वातंत्र्यलढ्यात ब्रिटिशांविरुद्ध अतुलनीय शौर्य दाखवले. “मी माझी झाशी देणार नाही” हा त्यांचा निर्धार आजही प्रेरणा देतो.
तसेच सावित्रीबाई फुले यांनी मुलींच्या शिक्षणासाठी मोठा संघर्ष केला. त्यांनी भारतातील पहिली मुलींची शाळा सुरू करून स्त्री शिक्षणाचा मार्ग मोकळा केला. त्यांच्या कार्यामुळे आज लाखो मुलींना शिक्षणाची संधी मिळाली.
आजच्या आधुनिक युगात स्त्रिया सर्व क्षेत्रांत पुरुषांच्या खांद्याला खांदा लावून काम करत आहेत. शिक्षण, विज्ञान, क्रीडा, राजकारण, कला, उद्योग, प्रशासन अशा सर्वच क्षेत्रांमध्ये महिलांनी उल्लेखनीय कामगिरी केली आहे.
भारतातील अनेक महिलांनी जगभर भारताचे नाव उज्ज्वल केले आहे.
अंतराळात झेप घेणारी कल्पना चावला, बॉक्सिंगमध्ये देशाला गौरव मिळवून देणारी मेरी कोम, बॅडमिंटनमध्ये यश मिळवणारी पी. व्ही. सिंधू आणि राजकारणात प्रभावी नेतृत्व करणाऱ्या अनेक महिला हे त्याचे उदाहरण आहे.
आज महिला डॉक्टर, इंजिनियर, शास्त्रज्ञ, सैनिक, पोलीस अधिकारी आणि उद्योजिका म्हणून समाजाच्या प्रत्येक क्षेत्रात महत्त्वाची भूमिका बजावत आहेत.
स्त्रियांनी प्रगती केली असली तरी अजूनही समाजात अनेक समस्या आहेत. काही ठिकाणी अजूनही स्त्रियांना शिक्षणाची संधी मिळत नाही. बालविवाह, स्त्रीभ्रूणहत्या, घरगुती हिंसा, लिंगभेद यांसारख्या समस्या अजूनही अस्तित्वात आहेत.
काही समाजघटकांमध्ये स्त्रीला दुय्यम स्थान दिले जाते. तिच्या स्वप्नांना आणि क्षमतेला मर्यादा घालण्याचा प्रयत्न केला जातो. त्यामुळे समाजाने स्त्रियांबद्दलची मानसिकता बदलण्याची गरज आहे.
स्त्री सशक्त असेल तर कुटुंब सशक्त होते, कुटुंब सशक्त असेल तर समाज सशक्त होतो आणि समाज सशक्त असेल तर राष्ट्र प्रगतीच्या मार्गावर पुढे जाते.
स्त्री सक्षमीकरणासाठी शिक्षण अत्यंत महत्त्वाचे आहे. शिक्षणामुळे स्त्री आत्मनिर्भर बनते आणि स्वतःचे निर्णय घेण्याची ताकद मिळते. त्याचबरोबर स्त्रियांना समान हक्क, सुरक्षित वातावरण आणि संधी मिळणेही तितकेच आवश्यक आहे.
महिला दिन हा केवळ शुभेच्छा देण्यापुरता मर्यादित नसावा. हा दिवस स्त्रियांच्या संघर्षाची जाणीव करून देणारा आणि त्यांचा सन्मान करण्याचा दिवस आहे. स्त्रियांचा आदर करणे, त्यांना समान संधी देणे आणि त्यांच्या स्वप्नांना पाठिंबा देणे हीच महिला दिनाची खरी भावना आहे.
घरात, समाजात आणि कार्यक्षेत्रात स्त्रियांना समान वागणूक देणे आवश्यक आहे. स्त्रीला आदर, सुरक्षितता आणि संधी मिळाली तर ती नक्कीच समाजाला उज्ज्वल भविष्य देऊ शकते.
स्त्री ही केवळ कुटुंबाची सदस्य नसून ती समाजाची निर्माती आहे. तिच्या प्रेम, त्याग, धैर्य आणि कर्तृत्वामुळे समाजाची घडण होते. त्यामुळे प्रत्येकाने स्त्रीचा सन्मान करणे ही आपली जबाबदारी आहे.
महिला दिन हा केवळ एका दिवसाचा उत्सव नसून स्त्रियांच्या अधिकारांचा, स्वाभिमानाचा आणि सन्मानाचा संदेश देणारा दिवस आहे. चला, या महिला दिनी आपण एक संकल्प करूया की स्त्रीचा आदर करू, तिच्या स्वप्नांना पाठिंबा देऊ आणि समानतेवर आधारित समाज निर्माण करू.
“स्त्री सन्मान म्हणजेच समाजाचा अभिमान.”
…………………………………………………………………………………………………..
नारीशक्ती
ती आहे मायेचा सागर
ती आहे धैर्याचा डोंगर
संघर्षाच्या प्रत्येक वाटेवर
ती उभी असते खंबीर
कधी आई बनून संस्कार देते
कधी शिक्षिका बनून ज्ञान देते
कधी नेतृत्त्व करून दिशा देते
तर कधी प्रेरणा बनून उभी राहते
तिच्या कर्तृत्वाने उजळते घर
तिच्या धैर्याने पुढे जातो समाज
स्त्रीचा सन्मान जिथे होतो
तिथेच प्रगतीचा असतो राज
चला आज संकल्प करूया
नारीचा सन्मान जपूया
महिला दिनाच्या या निमित्ताने
स्त्रीशक्तीचा जयजयकार करूया
✍️ विजय वैशाली दत्ताराम पराडकर – आण्णा
समन्वयक – पालघर जिल्हा
