”जगण्यासाठी प्रत्येकालाच संघर्ष करावा लागतो, पण काही लोकांचा संघर्ष हा केवळ जगण्यासाठी नसून आपल्या माणसांच्या स्वप्नांना पंख देण्यासाठी असतो…”
फोटोमध्ये दिसणारा हा परप्रांतीय व्यावसायिक मजूर त्याच संघर्षाचे एक जिवंत प्रतीक आहे. डोक्यावर बेकरीच्या पदार्थांचा—बटर, बिस्किटे, खारी—मोठा टोपला, खांद्याला अडकवलेली वजनदार पोती आणि पायात साध्या चपला. हा केवळ एक माल विकणारा विक्रेता नाही, तर तो आपल्या कुटुंबाचा आधारस्तंभ आहे.
मैलोन्मैलांचा प्रवास आणि अथांग कष्ट सोसत
आपल्या पोटाची आणि कुटुंबाची भूक भागवण्यासाठी हा माणूस दररोज कमीत कमी १० ते १५ किलोमीटर पायपीट करतो. ऊन असो, वारा असो वा पाऊस, गल्लीबोळांतून फिरत “खारी-टोस्ट-बटर” अशी साद घालत त्याचा दिवस सुरू होतो. डोक्यावरचे ओझे जितके जड, तितकीच त्याच्यावर असलेल्या कौटुंबिक जबाबदाऱ्याही मोठी असतात. स्वतः मैलोन्मैल चालतो, जेणेकरून गावाकडे असणाऱ्या त्याच्या मुलांचे भविष्य स्थिर व्हावे, त्यांना चांगले शिक्षण मिळावे.
आजकालच्या जगात शॉर्टकट शोधणाऱ्यांची कमतरता नाही, पण अशा परिस्थितीतही घामाच्या प्रत्येक थेंबातून आणि प्रामाणिक कष्टाने आपली उपजीविका करणारी ही माणसं खऱ्या अर्थाने वंदनीय आहेत. परप्रांतीय असला तरी या मातीने त्याला आणि त्याच्या कष्टाला सामावून घेतले आहे. अशा कष्टाळू माणसांकडे केवळ एक मजूर म्हणून न बघता, त्यांच्या स्वाभिमानाचा आणि जिद्दीचा आदर करायला हवा.
कधीकधी आपल्या दारात जेव्हा अशी कष्टाळू माणसं येतात, तेव्हा त्यांच्याशी चार शब्द प्रेमाचे बोलणे किंवा त्यांच्याकडून वस्तू घेताना दोन रुपयांसाठी हुज्जत न घालणे, हीच त्यांच्या कष्टाला दिलेली खरी पावती ठरेल.
”श्रमाची किंमत पैशात करता येईलही, पण त्या श्रमामागे असणाऱ्या कुटुंबाच्या ओढीची आणि निष्ठेची किंमत कधीच करता येत नाही.”
दररोज एवढा खडतर प्रवास करून हसतमुखाने उपजीविका करणाऱ्या या खऱ्याखुऱ्या ‘कष्टकऱ्याला’ आणि त्याच्या जिद्दीला मनापासून सलाम!
- कृष्णा दावाणे
मुख्यसंपादक
