Amit Ashok Gurav फेसबुक पेज
कोल्हापूर जिल्ह्याच्या दक्षिण टोकाला वसलेल्या आजरा तालुक्याला निसर्गाने भरभरून दिले आहे. हिरव्यागार डोंगररांगा, धुक्याने नटलेली सकाळ, पावसाळ्यात उधाणलेले ओढे आणि सांस्कृतिक वारसा जपणारी गावे यामुळे आजरा हे नाव पर्यटकांसाठी नेहमीच आकर्षणाचे केंद्र राहिले आहे. या सर्व सौंदर्याला अध्यात्माची जोड देणारे एक अद्भुत ठिकाण म्हणजे रामतीर्थ.
आजरा शहरापासून अवघ्या काही किलोमीटर अंतरावर हिरण्यकेशी नदीच्या काठी वसलेले रामतीर्थ हे श्रद्धा, इतिहास आणि निसर्ग यांचा अनोखा संगम आहे. एकदा येथे भेट दिल्यानंतर पुन्हा पुन्हा येथे यावे असे वाटणे हेच या ठिकाणाचे खरे वैशिष्ट्य आहे.
स्थानिक परंपरा आणि आख्यायिकांनुसार भगवान श्रीराम, माता सीता आणि लक्ष्मण यांनी वनवास काळात काही काळ या परिसरात वास्तव केले होते. त्यावरून या स्थळाला “रामतीर्थ” हे नाव प्राप्त झाल्याचे सांगितले जाते. या परिसरात असलेले श्रीराम मंदिर आणि शिवमंदिर हे आजही भाविकांच्या श्रद्धेचे केंद्र आहेत.
रामतीर्थचा सर्वात मोठा आकर्षणबिंदू म्हणजे येथील धबधबा. पावसाळ्यात हिरण्यकेशी नदीचे पाणी खडकांवरून कोसळताना निर्माण होणारा नजारा एखाद्या चित्रकाराच्या कॅनव्हासवर उतरलेल्या चित्रासारखा वाटतो. धबधब्याचा आवाज, सभोवताली पसरलेली हिरवाई आणि पक्ष्यांचा किलबिलाट यामुळे येथे आलेल्या पर्यटकाला निसर्गाशी एकरूप झाल्याची अनुभूती मिळते.
पावसाळा आणि त्यानंतरचा काळ हा रामतीर्थ भेटीसाठी सर्वोत्तम मानला जातो. जुलै ते नोव्हेंबर दरम्यान परिसरातील सौंदर्य आपल्या शिखरावर असते. अनेक पर्यटक, छायाचित्रकार, ट्रेकर्स आणि निसर्गप्रेमी या काळात येथे भेट देतात.
रामतीर्थची ओळख केवळ पर्यटन स्थळ म्हणून नाही तर धार्मिक केंद्र म्हणूनही आहे. दरवर्षी येथे होणारी यात्रा हजारो भाविकांना आकर्षित करते. यात्रेच्या काळात धार्मिक विधी, पूजा-अर्चा, भजन, कीर्तन, पालखी सोहळे आणि पारंपरिक सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात. गावातील अर्थव्यवस्थेलाही या यात्रेमुळे चालना मिळते.
रामतीर्थ परिसरात स्थानिक खाद्यसंस्कृतीचाही अनुभव घेता येतो. आजऱ्याचा प्रसिद्ध घनसाळ तांदूळ, फणस, काजू, आंबा आणि ग्रामीण खाद्यपदार्थ यामुळे पर्यटकांचा अनुभव अधिक समृद्ध होतो.
आजच्या काळात महाराष्ट्रात पर्यटनाच्या नव्या संकल्पना वेगाने विकसित होत आहेत. इको-टुरिझम, धार्मिक पर्यटन आणि ग्रामीण पर्यटन या क्षेत्रात मोठ्या संधी निर्माण होत आहेत. योग्य नियोजन, मूलभूत सुविधा आणि पर्यावरणपूरक विकास झाल्यास रामतीर्थ भविष्यात कोल्हापूर जिल्ह्यातील प्रमुख पर्यटन केंद्रांपैकी एक बनू शकते.
पर्यटकांसाठी माहिती केंद्र, मार्गदर्शक फलक, पार्किंग व्यवस्था, स्वच्छतागृहे, स्थानिक मार्गदर्शक, पर्यावरणपूरक निवास व्यवस्था आणि स्थानिक उत्पादनांची विक्री केंद्रे उभारली गेल्यास स्थानिक युवकांना रोजगाराच्या नव्या संधी निर्माण होऊ शकतात.
मात्र विकास करताना येथील पर्यावरण आणि नैसर्गिक संतुलन जपणे तितकेच आवश्यक आहे. प्लास्टिकमुक्त परिसर, स्वच्छता आणि नदी संवर्धन यासाठी स्थानिक प्रशासन, ग्रामस्थ आणि पर्यटक यांनी सामूहिक जबाबदारी स्वीकारण्याची गरज आहे.
आजच्या धावपळीच्या जीवनात मनःशांती शोधणाऱ्या व्यक्तीसाठी रामतीर्थ हे फक्त एक पर्यटन स्थळ नाही; तर ती एक अनुभूती आहे. येथे आल्यावर निसर्ग, अध्यात्म आणि शांतता यांचा अनुभव एकाच वेळी घेता येतो.
कदाचित म्हणूनच अनेक जण रामतीर्थला भेट दिल्यानंतर म्हणतात —”रामतीर्थ पाहिले नाही तर आजरा पूर्ण पाहिलाच नाही.”
मुख्यसंपादक
